برچسب:خطبه‌های نماز جمعه

كاركردهاي تربيتي و روان شناختي انتظار

 بسم الله الرحمن الرحيم

مقدمه: انتظار را مي‌توان از زواياي گوناگوني تحليل كرد، از منظر فلسفي، سياسي، اقتصادي، جامعه شناسي و امثال اينها ولي در اين نوشتار بر آنيم تا نگاهي اجمالي به ابعاد روانشناختي و تربيتي انتظار داشته باشيم. قبل از بيان كاركردهاي روانشناختي و تربيتي انتظار، براي روشن شدن بحث بهتر است مقايسه‌اي اجمالي بين منجي‌گرايي در تشيع با اديان ديگر انجام دهيم:

مقايسه اجمالي منجي‌گرائي در تشيع با اديان ديگر

در ابتدا بهتر است كه مقايسه‌اي ميان مهدويت و منجي‌گرائي در تشيع با انديشه‌هاي منجي‌گرايي در ساير اديان داشته باشيم. منجي، تاريخي به درازاي تاريخ بشر و به ويژه اديان الهي دارد اما اين منجي‌گرائي و مهدويت‌انديشي، در تفكر و انديشه شيعي از امتيازاتي برخوردار است كه اين امتيازات و مشخصات در كاركرد اخلاقي و تربيتي انتظار طبعاً اثر گذار است؛ چون اعتقاد به فرجام نيك براي بشر و آينده خوب و نقطه اميد بخش در پايان زندگي در زواياي روح و شخصيت انسان كاركردهايي دارد.

هنگامي كه اين اعتقاد با آن مشخصاتي كه در مكتب اهل بيت (علیهم السلام) تبيين شده است فهميده شود آن كاركردها و آثار از جايگاه و امتياز ويژه‌اي برخوردار مي‌شود.

اينكه حركت تاريخ رو به جلو است و پايان خوبي براي تاريخ رقم خواهد خورد، امري است مشترك؛ اما وقتي فضاي روايات و انديشه‌اي كه در مكتب اهل بيت (علیهم السلام) شكل گرفته است را در نظر مي‌گيريم، اين آينده‌نگري و خوش‌بيني به آينده از ويژگي‎هاي ممتازي برخوردار مي‌شود كه به پاره‌اي از اين ويژگي‌ها اشاره‌ مي‌كنيم تا بتوانيم از آنها بهره‌هاي روانشناختي و تربيتي ببريم.

مشخصات مهدويت در مكتب اهل بيت (علیهم السلام)

آنچه كه در مكتب اهل بيت (علیهم السلام) به عنوان ‌منجي‌گرايي و مهدويت ترسيم شده است مشخصاتي از اين دست دارد كه به اهم آن اشاره‌ مي‌كنيم:

  1. آن تحول پاياني و آن جهاني شدني كه اتفاق خواهد افتاد، با محوريت يك انسان كامل و وليي از اولياي الهي است. محوريت و ولايتي بدين شكل در ساير اديان و مكاتب كمتر وجود دارد.
  2. محور آن جهاني شدن، موجودي زنده و حاضر و ناظر است؛‌ وعده‌اي به آينده‌اي كه خواهد آمد نيست. آن انسانِ محور و آن كانون تحول، هم اكنون وجود و حضور دارد و هم اكنون در رابطه‌اي فعال با جامعه و انسان‌ها است و رابطه ميان منتظر و منتَظر، رابطه ميان موجود و معدوم در انتظار آينده‌اي كه خواهد آمد، نيست. بلكه رابطه‌اي است ميان موجود و موجودي كه كانون و محور آن حركت بزرگ است. همين مساله، دنيايي از شور و شوق و اشتياق را در روح و روان انسان ايجاد‌ مي‌كند. شما ملاحظه‌ مي‌كنيد فاصله ميان منتظري كه به اميد يك آينده دور و پيدا شدن مصلحي به سر‌ مي‌برد تا منتظري كه محور آن حركت را انسان كاملي‌ مي‌داند كه هم اكنون موجود است. اين اضافه ميان موجود و معدوم نيست، اضافه موجود و موجودي ديگر است؛ آن هم موجودي كه انسان كامل است و هم اكنون حضور دارد و نظارت و مراقبت كامل بر احوال و رفتار جامعه و بشريت دارد.
  3. همه انسان‌ها در اين انتظار‌ مي‌توانند حضور فعال و مثبت داشته باشند. حتي امكان بازگشت انسان‌هاي الگو و نمونه براي نقش آفريني در آن هنگامه بزرگ وجود دارد. آينده‌اي نيست كه صرفاً شوقي به آن باشد و با سرنوشت امروز ما ارتباط نداشته باشد. نه تنها اكنون، كه در آن هنگامه بزرگ نيز‌ مي‌توان نقش آفرين بود. پس آن آينده با امروز ما گره خورده است.
  4. اين تحولِ تكامل تاريخ كه در بسياري از مكاتب بوده است،‌ تحولي است جهاني،‌ تحولي است مثبت و تحولي است كه ريشه در امروز بشر دارد. گر چه ظلم و ستم، جهان را فرا خواهد گرفت اما زمينه‌هاي رشد و تكامل و پذيرش آن تحول بزرگ،‌ همزمان در كنار ظلم و ستم فراگير، جوانه‌ مي‌زند. اينطور نيست كه در آينده ناگهان همه چيز دگرگون شود. گر چه در سطح رويين، تحولي عميق و مهم و فراگير رخ‌ مي‌دهد اما در عين حال ريشه‌هاي پذيرش آن تحول بزرگ را در تكامل عقلي و معرفتي امروز بشر هم‌ مي‌توان يافت و امروز هم بايد براي آن تحول عظيم، آمادگي ايجاد كرد.

بنابراين آن آينده آن جهاني شدن و بهم پيوستگي انسانها و جوامع بشري و مرحله پاياني تاريخ كه در بسياري از افكار و اديان و مكاتب و انديشه‌ها به عنوان ‌منجي‌گرايي و مهدويت ريشه دارد؛ وقتي كه در چهار چوب و محدوده مكتب اهل بيت (علیهم السلام) قرار بگيرد،‌ اين انديشه از جايگاه ممتازي برخوردار‌ مي‌شود كه به اهم آن امتيازات اشاره شد.

بنابراين اول اينكه آن جهاني شدن، جهاني شدني است در همه ابعاد با محور معنويت.

دوم اينكه محوريت آن جهاني شدن و تحول ژرف و فراگير و عميق تاريخي، انسان كامل است. سوم اينكه آن انسان كامل هم اكنون وجود و حضور دارد و رابطه ما با او رابطه زنده و پويا و فعال و عاشقانه است.

چهارم اينكه انسان‌ها‌ مي‌توانند هم امروز،‌ يا در فرداي آن هنگامه بزرگ نقش آفرين باشند؛ مشروط به آن كه در خود اين توانايي و شايستگي را پديد آورده باشند.

پنجم اينكه زمينه‌هاي آن حركت بزرگ در طول تاريخ ساخته و پرداخته‌ مي‌شود و تجارب بشر و رشد و كمال عقلي و معرفتي بشر انسانها را آماده پذيرش آن هنگامه بزرگ الهي‌ مي‌كند. ‌منجي‌گرايي و مهدويتي كه به صورت مبهم و غبار آلود و تاريك در بسياري از انديشه‌ها و افكار و مكاتب وجود دارد،‌ در فضاي تفكر اهل بيت (علیهم السلام) انديشه‌اي شفاف و روشن است، به گونه‌اي كه همه خطوط آن در اخبار و احاديث ما تبيين شده است. اين مهدويت و ‌منجي‌گرايي در مكتب اهل بيت (علیهم السلام) است.

انتظار از نگاه روان شناختي

با اين نگاه روشن و شفاف و شاخص‌هاي بسيار ممتازي كه مهدويت و ‌منجي‌گرايي دارد‌ مي‌توان استفاده‌هاي بسياري در عرصه روان‌شناسي تربيتي و اخلاقي بدست داد. قبل از مطرح كردن كاركردهاي تربيتي و روان‌شناختي بهتر است نگاهي به خود انتظار از ديدگاه روان‌شناسي داشته باشيم.

انتظار از نگاه روانشناختي، حقيقت مهمي است كه بخشي از نگرشها و هيجانات انسان را شكل‌ مي‌دهد. وجود انسان از هيجانات، انگيزه‌ها و نگرشهاي او تشكيل‌ مي‌شود. بخشي از شخصيت مهم ما در پرتو نگرش و انگيزش و هيجان و عاطفه ما شكل‌ مي‌گيرد و يكي از نگرش‌ها و هيجانات مهم بشر انتظار و اميد است. بي انتظار و اميد، شخصيت انسان قابل بقا و استمرار و تداوم نيست اما انتظاري كه در مكتب اهل بيت (علیهم السلام) پايه‌ريزي شده است از آن نگرش‌ها و انگيزش‌ها و هيجانات و عواطف بسيار مهم و ژرفي است كه فرد و جامعه انساني را‌ مي‌سازد و همه وجود او را دست خوش تحول و دگرگوني‌ قرار می‌دهد.

آنچه كه در انديشه اهل بيت (علیهم السلام) به عنوان مقوله انتظار مطرح شده است، عاطفه و هيجان عميق و پايداري است كه انساني را با انساني حاضر و ناظر پيوند‌ مي‌زند. انتظار حادثه‌اي است بزرگ و جهاني و حادثه‌اي كه با سرنوشت فرد و جامعه ارتباط دارد. اينها مشخصات هيجان ديني و اخلاقي است.

انتظار يك عاطفه و هيجان سرشار و بسيار فعال است كه هم معطوف به آينده‌اي مثبت، هم انتظاري عميق و ژرف، هم انتظاري زنده و پيوندي موجود است و هم انتظاري فعال و انسان ساز است. اينها شاخص اصلي انتظار است كه در مكتب و تفكر اهل بيت (علیهم السلام) بدان اشاره شده و در تحليل انتظار اين مكتب،‌ مي‌شود به اين شاخص‌ها اشاره كرد.

كاركردهاي تربيتي و روان شناختي انتظار

در اين فضا و با اين دو مقدمه‌ مي‌توانيم به پاره‌اي از كاركردهاي روانشناختي و شخصيتي و اخلاقي و تربيتي انتظار اشاره كنيم:

  1. انتظار كاركرد عشق آفريني ميان انسان و مهدي دارد. همان گونه كه گذشت هرگز انتظار در مكتب اهل بيت (علیهم السلام) انتظاري نسبت به آينده‌اي تاريك و مبهم يا با موجودي كه بعداً خواهد آمد نيست. انتظار رابطه‌اي پويا عميق و عاشقانه با شيفتگي و شيدايي ميان منتظِر و انسان كاملي است كه هم اكنون وجود دارد.

ويژگي تربيتي و روانشناختي اين انتظار عشق آفريني و شور آفريني و شيدايي در ساحت قدس آن انسان كامل است كه هم اكنون حضور دارد.

  1. انتظار آن احساس حضور دريايي از نور و معنويت را در وجود انسان پديد‌ مي‌آورد. احساس حضور و نظارت و مراقبت، همانطور كه در روايات ما آمده او زنده و حاضر و ناظر و مراقب است و وجود او در عالم تكوين و در حيات امت، موثر و اثر گذار‌ مي‌باشد. اين نگاه اين نوع انتظار اين نوع چشم به راهي كور و مبهم و تاريك نيست؛ چشم به راهي كه با عشق و شور و شيدايي در آميخته است. از سويي ديگر با احساس حضور و نظارت و مراقبت و احساس تاثير او در سرنوشت فرد و جامعه، در ليله القدر و در همه احوال آدمي است.
  2. اين انتظار به آدمي احساس هماهنگي با آهنگ حركت تكاملي تاريخ و پيشرفت به سمت معنويت و اخلاق و معرفت ايجاد‌ مي‌كند و اين مقوله مهم ديگري است كه انسان منتظَر خود را در يك منظومه هماهنگ معنوي و اخلاقي احساس‌ مي‌كند و خودش را همراه اين قافله معنويت به سمت آن پايان درخشان و ممتاز، ‌ حركت‌ مي‌دهد. اين آهنگ را با همه وجود خودش حس‌ مي‌كند. آهنگ اخلاق،‌ آهنگ معنويت، آهنگ عدالت، آهنگ تاريخ بشريت است و انسان منتظر خود را در چنين قافله هماهنگي احساس‌ مي‌كند.
  3. کارکرد دیگر انتظار معني بخشي به زندگي است.

انسان در كشاكش سختي‌ها و دشواري‌ها گاهي معناي زندگي خود را فراموش‌ مي‌كند، فلسفه‌اي براي حيات خودش نمي بيند. اصولا اسلام و دين خاصيت و كاركرد معنويت بخشي دارد، اما با مقوله انتظار معنويت بخشي از جايگاه برتري برخوردار‌ مي‌شود.

  1. اميد آفريني کارکرد دیگر انتظار است كه همواره ما از انتظار به عنوان اميد ياد‌ مي‌كنيم. اميد آن عاطفه مهمي است كه انسان‌ها را روي پا نگاه‌ مي‌دارد؛ ‌انسان‌ها را به سمت جلو‌ مي‌برد؛ آنها را از افسردگي و پژمردگي نجات‌ مي‌دهد. اميد آفريني و پس از آن نشاط و شور و احساس خوش آيندي كه انتظار به آدمي ارمغان‌ مي‌دهد، ‌او را از افسردگي و پژمردگي دور‌ مي‌كند و به او آرامش و اطمينان‌ مي‌بخشد. آرامش و اطمينان كسي كه خود را در يك قافله هماهنگ به سمت آن نقطه درخشان تاريخ حركت‌ مي‌دهد و حتي اگر توفيق حضور در آنجا را نداشته باشد، امروز با امام خودش هماهنگ حركت‌ مي‌كند. همانطور كه در دعاي عهد آمده و از خدا‌ مي‌خواهد كه او را در آن هنگامه براي نقش آفريني حاضر كند.

ويژگي مهم اين صفت و كاركرد انتظار، صبوري و شكيبايي و مقاومت در برابر ناملايمات است. بخصوص هنگامي كه سپاه نااميدي، افسردگي و پژمردگي به انسان‌ها رو‌ مي‌آورد. اين خيلي مهم است كه يك مبارز و انسان مجاهد خود را در مسير يك حركت قصري و بي حاصل ببيند يا اينكه خود را در مسير يك حركت رو به جلو احساس كند؛ دومين ويژگي امید، صبوري و شكيبايي و تحمل و مقاومت است.

  1. ويژگي و كار كرد ديگر، حزني است آميخته با شوق و اميد.

دلهاي منتظران همواره محزون است و در انتظار حزن هست اما نه حزني منفعلانه همراه با پژمردگي،‌ حزني همراه با شوق و اشتياق به حركت و به پيش رفتن. حزني آميخته با شوق و عشق و اميد كه در بخش‌هاي قبلي به آن اشاره شد. انتظار حالتي پارادوكسيكال دارد؛ هم شوق‌ مي‌آفريند، هم حزن و با بال شوق و حزن منتظران در دريایي از سختي‌ها شنا‌ مي‌كنند و غواصي‌ مي‌كنند و راه را به آينده درخشان تاريخ باز‌ مي‌كنند. انتظار با آن مشخصات باز دارنده از گناه و مشوق هر گونه اقدام براي نزديك شدن به هنگامه بزرگ است.

  1. به آدمها همتهاي بلندي‌ مي‌بخشد.
  2. انتظار هم يك ارزش بزرگ و هم يك روش است، ‌براي اينكه نسل جوان و فرزندانمان را در شعاع آن بسازيم. ما كمتر از انتظار بهره روشي برده‌ايم.

اين پاره‌اي از كاركردهاي روانشناختي و تربيتي انتظار بود. انتظار مفهوم زيبايي است كه در پيرامون خودش منظومه‌اي از كاركردها و مفاهيم مهم را به گردش در آورده است. انتظار حقيقت ناب است كه پيرامون آن اميد، اطمينان، همت، احساس حضور، عشق،‌ شور، اشك، اقدام، فعاليت و صبوري و شكيبايي منظومه‌اي است كه در زمان غيبت جامعه و فرد و خانه و انسان را‌ مي‌تواند زنده كند و او را به جلو ببرد.

اگر ما در فهم اين حقيقت با منظومه تابناك، كوتاهي كرده‌ايم آن داستان و سخن ديگري است. وقتي كه امامان معصوم (علیهم السلام) ما در انتظار بوده‌اند پيشوايان بزرگ ما با انتظار تنفس كرده‌اند و نهضت‌هاي بزرگي با انتظار پيوند خورده است ما بايد هم كاركردهاي روان‌شناختي و اخلاقي و تربيتي انتظار را بدانيم هم در ساير ساحت‌ها به تحليل و واكاوي آن پردازيم.

انتظار‌ مي‌رود اين نوشتار آغازي باشد براي باز شناسي عميق‌تر كاركردها و آثار اخلاقي و تربيتي و روانشناختي انتظار و براي اينكه از اين مقوله و اين منظومه براي ساختن انسان‌ها و نسل جوان بهرمند شويم.

خطبه‌های نماز جمعه قم 1394/08/01

خطبه اول

بسم الله الرحمن الرحیم الحمدلله ربّ العالمین و الصّلاة و السّلام علی سیّدنا و نبیّنا و حبیب قلوبنا و طبیب نفوسنا و شفیع ذنوبنا ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و لاسیّما بقیة الله فی الارضین.

توصیه به تقوا

اعوذ باللّه السمیع العلیم من الشیطان الرجیم. بسم اللّه الرحمن الرحیم الرحیم «یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ»[1] عِبادَالله اُوصیَکُم وَ نَفسیِ بِتَقوَی الله وَ مُلازِمَة اَمرِه وَ مُجانِبَة نَهیِه.

همه شما برادران و خواهران نمازگزار و سوگواران سالار شهیدان و خودم را در این روز شریف و بزرگ به پارسایی و پرهیزگاری و عمل به فرمان‌های خداوند سفارش و دعوت می‌کنم. امیدواریم خداوند درهای حکمت و رحمت خویش را به روی ما بگشاید و همه ما را از سوگواران واقعی سالار شهیدان و پارسایان و پرهیزگاران مقرر بفرماید.

نکاتی در باب عاشورای حسینی (ع)

در روز تاسوعای حسینی و در آستانه روز عاشورای حسینی (ع) قرار داریم. ضمن عرض تسلیت به همه سوگواران عاشورای حسینی نکاتی در باب عاشورای حسینی و نهضت بزرگ امام حسین عرض می‌کنم:

1. عاشورا مکتب تکامل و بزرگی

عاشورا یک مکتب متکامل و بزرگ است. عاشورا داستان پرفروغ و پرشکوهی است که همه اسلام و معارف گوناگون دین در آن تجلی کرده است. از ویژگی‌های مهم عاشورا این است که گویا همه معارف الهی و ارزش‌های دینی و اخلاقی در این قصه جان‌سوز و کربلای حسین (ع) تجلی کرد. عاشورا یک مکتب، مدرسه و دفتر جامع همه حقایق دین است، عاشورای حسینی (ع) آینه تمام نمای همه ارزش‌ها و معارف متعالی دین است و به همین دلیل است که اگر ما عاشورا را ورق بزنیم و در آن بیاندیشیم می‌توان ده‌ها نکته اخلاقی و معنوی و معارفی از آن استخراج کرد.

 بنده زمانی نکته‌های مهمی که می‌توان از واقعه عاشورا الهام گرفت را لیست کردم، تقریباً نکته‌های بارز اخلاقی و معارفی در آن فهرست، از صد عنوان متجاوز شد. از افتخارات اسلام و پیروان اهل‌بیت است که سرمایه‌ای مثل عاشورا دارند. عاشورایی که جلوه‌گاه همه دین و تجلی‌گاه همه ارزش‌های متعالی الهی شد.

 این‌که بعد از قرون متمادی فروغ و عظمت عاشورا باقی‌مانده است و این‌گونه دل‌های مشتقان و انسان‌های آزاده را پیرامون خود جمع کرده است به خاطر غنای عاشوراست. ده‌ها نکته مهم در حوزه‌های سیاسی و اخلاقی و اجتماعی و فکری و معرفتی در عاشورا جمع شده است. این حماسه بی‌نظیر تاریخی دربردارنده این‌همه معارف اخلاقی و معنوی است. هیئات و مداحی‌ها و سخنرانی‌های ما باید سرشار از تحلیل این معارف و درس‌های بزرگ باشد و به خاطر این جامعیت می‌توان عاشورا را از منظرهای گوناگون تفسیر کرد.

شما اگر بخواهید از منظر علوم انسانی حتی علوم جدید به تحلیل عاشورا بپردازید جای بحث‌های وسیع و طولانی وجود دارد؛ از منظر روانشناسی، جامعه‌شناسی، مدیریت و از منظرهای گوناگون سیاسی و اجتماعی می‌شود عاشورا را تحلیل کرد که این جامعیت نشان از غنای این واقعه دارد، لذا چنین قصه‌ای با این جامعیت، شایسته بررسی‌های فراوان و درس گیری‌های گوناگون است و قابلیت استخراج نظریه‌های مهم از آن را دارد.

شما اگر از منظر مدیریت این واقعه جان‌سوز و داستان پرشکوه را تحلیل کنید خواهید دید که مدیریت سالار شهیدان و زینب کبری سلام‌الله علیهما نسبت به این قصه چه مدیریت پرمعنا و متعالی بوده است.

عاشورا آن‌قدر لایه به لایه، و پر راز و رمز و پر نکته است که گویا همه اسلام در آینه عاشورا تجلی کرده است و به همین دلیل از منظرهای گوناگون فلسفی، کلامی، فقهی، اخلاقی، عرفانی و غیره می‌شود آن را تحلیل کرد و درس‌های گوناگون از آن گرفت.

متن منبر و نوحه و عزا و هیئات ما باید جلوه‌گاه شور و سوزوگداز عاشورایی باشد و روح عاشورا را نسل به نسل منتقل کند، لذا ضروری است تا لایه‌های معرفتی گوناگون عاشورا تحلیل و به جامعه و نسل جوان و دیگر نسل‌ها عرضه شود.

این جامعیت عاشورا بود که در کربلا نماند و از همه حجاب‌های عصرها و نسل‌ها عبور کرد و به همه عصرها و نسل‌ها انتقال پیدا کرد.

واقعه عاشورا برای همه مذاهب اسلامی و امت اسلامی و برای همه آزادی خواهان جهان، کلاس درس و دانشگاه علم و معرفت و حماسه است.

2. عاشورا تقابل فرهنگ ناب اسلامی با فرهنگ منحط اموی

عاشورا آوردگاه دو فرهنگ و نقطه تقابل دو راهبرد بسیار متفاوت بود. یک‌سوی واقعه عاشورا فرهنگ منحط اموی بود که دارای ده‌ها شاخص است. عاشورا آفریده شد تا فرهنگ منحط اموی که تحت لوای اسلام، موجودیت اسلام را هدف گرفته بود را افشا و رسوا کند. حرکت امام حسین فقط برای ساقط کردن یزید نبود بلکه حرکت ایشان در راستای ساقط کردن یک فرهنگ منحط که تمام اسلام را هدف‌گیری کرده بود انجام پذیرفت و امام به این هدف دست پیدا کرد. بنی‌امیه نقشه‌های زیادی ریخته بودند و آخرین تیر آن‌ها در کربلا رها شد و هدف از آن این بود تا خاندان پاک پیامبر را تسلیم آن فرهنگ انحرافی و منحط کرده، تمام اسلام را منکوب کند.

 نجات اسلام در کربلا فقط برای رهایی شیعه نیست بلکه همه امت اسلامی مرهون پیروزی خون بر شمشیر، فرهنگ ناب اسلام اصیل و علوی بر فرهنگ اموی بود.

شاخصه‌های فرهنگ اموی

فرهنگ اموی که درصدد انحراف و منکوب کردن تمامیت اسلام بود دارای شاخصه‌هایی است که به‌اختصار به تعدادی از آن‌ها اشاره می‌شود:

  1. فرهنگ اموی فرهنگ تبدیل امامت و خلافت الهی به پادشاهی موروثی بود؛
  2.  فرهنگ تغییر و تأویل همه ارزش‌های الهی به غیر اسلامی بود؛
  3.  فرهنگ اموی فرهنگ تبدیل اسلام عدالت‌خواه و ظلم‌ستیز به اسلام انحرافی مقابل عدالت و همسو با سیاست‌های ظلم پذیر و سازش‌کار با ستم و جور بود؛
  4.  فرهنگ اموی فرهنگ بازی با بیت‌المال و حیف‌ومیل کردن آن و اشرافی گری بود؛
  5. از دیگر شاخصه‌های آن ترویج فرهنگ تحقیر و کوچک شمردن مردم بود؛
  6.  فرهنگ بازی با ارزش‌های والایی مانند آموزه و ارزش برتر ولایت الهی بود؛
  7.  عهد و پیمان‌شکنی از دیگر شاخصه‌های این فرهنگ منحط اموی به سرکردگی معاویه بود؛
  8. فرهنگی که به جعل حدیث پرداخته و مفاهیم اسلام را تحریف می‌کرد؛
  9. از دیگر شاخصه‌های آن این بود که اطاعات از جابران و ظالمان را فریضه می‌دانست؛
  10. جبر را به‌عنوان قانون عالَم تفسیر می‌کرد و بیان می‌داشت که همه در برابر جبر قرار داریم و در برابر حاکمان ظلم و جور باید سکوت کرد و راضی بود؛
  11. ایمان را فقط در نکته‌های فکری و انتزاعی محصور می‌کرد؛
  12. امربه‌معروف و نهی از منکر را به حاشیه رانده بود؛
  13. ظلم و ستم را مبنای حکومت قرار داده بود؛
  14. اخلاق و معرفت و معنویت را از متن جامعه دور کرده بود؛

موارد فوق، شاخصه‌های فرهنگ منحط اموی بود که به‌اختصار بیان شد.

برادران و خواهران سوگوار و عزادار دقت بفرمایید که در آن زمان این فرهنگ با شاخص‌های انحرافی و تحریف‌شده از اسلام، همه امت اسلام را تسخیر خود کرده بود و امام حسین که قیام می‌کند مکه و مدینه و بصره و شام و کوفه همه یا در خواب هستند یا در وادی انحراف‌ها غوطه‌ورند و کسی نیست تا پاسخ این بدعت‌ها را بدهد و مقابل آن‌ها قد علم کند.

این جامعه منحرف و به خواب‌رفته و ساکت و بی‌بصیرت الهی و ولوی و علوی، ناظر به آن ظلم کم‌نظیر تاریخی بود امام حسین در برابر چنین انحراف بزرگ ایستاد. عاشورا یعنی قیام در برابر همه اسلام‌های آمریکایی و اشرافی و اسلام‌های خشن و دارای این‌همه جنایت و ظلم.

بنابراین عاشورا مال گذشته نبوده امروز هم زنده است، امروز هم امت را به ایستادگی و مقاومت دعوت می‌کند.

 ای عاشوراییان به عاشورای خود ببالید و زیر سایه عاشورا این معارف نورانی و مقاومت و حماسه اسلامی را احیا کنید چراکه عاشورا برای همه امت اسلام است.

عاشورا امروز یعنی ایستادگی در برابر اسلام آمریکایی، اسلام آل سعودی، اسلام داعشی، اسلام اشرافی، اسلامی که با ظلم سازش می‌کند.

3. تجلی خانواده آرمانی در واقعه عاشورا

 نکته مهم دیگری که در عاشورا تجلی کرد این بود که در امت اسلامی خانواده‌هایی وجود دارند که در خدمت اسلام هستند. عاشورا جلوه‌گاه خانواده‌های آرمانی است که ما در خطبه‌های پیشین پیرامون آن صحبت می‌کردیم هست. بیش از بیست زن قهرمان در واقعه عاشورا حضور دارند. همسر فداکار، مادر شجاع، خواهر مقاوم و زنان استواری که در عاشورا خانه‌های ایمانی و مقاوم تشکیل دادند. تعدادی خانم در این واقعه هستند که بعد از شهادت شوهر خود، فرزند را هم به شهادت ترغیب می‌کند و همه مصیبت‌ها را تحمل می‌کند، لذا عاشورا جلوه‌گاه خانه‌های آرمانی است.

روضه اباعبدالله الحسین (علیه‌السلام)

السلام علیک با اباعبدالله و علی الارواح التی حلت بفنائک در زیارت که منسوب به ناحیه مقدسه است و در بعضی منابع وارد شده است. امام عصر و عزادار امروز طبق نقلی بیش از هفتاد سلام تقدیم به امام حسین می‌کند بنده فقط ترجمه بعضی از فقرات آن را خدمت شما عرض می‌کنم:

گویا امام عصر خطاب به جد بزرگوارشان دارند و می‌فرمایند: سلام بر کسی که ملائکه آسمان بر او گریستند، سلام بر لباس‌های به خون آغشته شده، سلام بر لب‌های خشکیده، سلام بر جسدهای برهنه و بدون لباس، سلام بر خون‌های روان در دشت کربلا، سلام بر اعضای پاره‌پاره شده، سلام بر سرهای بریده، سلام بر جسدهای رهاشده در بیابان، سلام بر زنان و مردان آواره، سلام بر جسدهای بی کفن، سلام بر آن کسی که میکائیل در کودکی با او سخن گفت، سلام بر آن کسی که ملائک و جبرئیل به او افتخار کردند، سلام بر آن امامی که با خون غسل داده شده، سلام بر رگ‌های بریده، سلام بر ریش‌های به خون خضاب شده، سلام بر دندان‌های کوبیده شده به چوب، سلام بر سرهای به نیزه رفته، سلام بر خیمه‌های به آتش کشیده شده، سلام بر زنان و کودکان به اسارت رفته.

و سیعلم الذین یعلمون ای منقلب ینقلبون

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ إِنَّا أَعْطَينَاكَ الْكَوْثَرَ فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ[2]


خطبه دوم

اعوذبالله السمیع العلیم من الشیطان الرجیم بسم الله الرحمن الرحیم الْحَمْدُ لِلَّهِ رب العالمین و الصلوه علی اشرف الاوصیاء و المرسلین، حبیبنا و حبیب اله العالمین ابی‌القاسم المصطفی محمد و علی وصیه علی امیرالمومنین و علی الصدیقة الطاهره فاطمة الزهرا و علی الحسن و الحسین سیدی شباب اهل الجنة اللهم صلّ و سلّم و زد و بارک علی أئمة المسلمین علیّ بن الحسین و محمد بن علیّ و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علیّ بن موسی و محمد بن علیّ و علیّ بن محمد و الحسن بن علیّ و الخلف القائم المنتظر ساسة العباد و ارکان البلاد و ابواب الایمان و امناء الرحمن و سلالة النبیین و صفوة المرسلین و عتره خیره رب العالمین صلواتک علیهم اجمعین.

توصیه به تقوا

اعوذ باللّه السمیع العلیم من الشیطان الرجیم. بسم اللّه الرحمن الرحیم «یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ وَکونُواْ مَعَ الصَّادِقِینَ»[3] عباد الله اوصیکم و نفسی بتقوی الله

همه شما را در این روز شریف به تقوا و دنیا گریزی سفارش می‌کنم

امام حسین علیه‌السلام در روز عاشورا اصحاب خویش را این‌گونه به تقوا توصیه کردند:

«عِبادَ اللّهِ إِتَّقُوا اللّهَ وَ كُونُوا مِنَ الدُّنْيا عَلى حَذَر فَإِنَّ الدُّنْيا لَوْ بَقِيَتْ عَلى أَحَد أَوْ بَقِىَ عَلَيْها لَكانَتِ الأَنْبِياءُ أَحَقَّ بِالْبَقاءِ وَ أَوْلى بِالرِّضا وَ أَرْضى بِالْقَضاءِ غَيْرَ أَنَّ اللّهَ خَلَقَ الدُّنْيا لِلْفَناءِ فَجَديُدها بال وَ نَعيمُها مُضْمَحِلٌّ وَ سُرُورُها مُكَفْهِرٌ وَ الْمَنْزِلُ تَلْعَةٌ وَ الدّارُ قَلْعَةٌ. فَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزّادِّ التَّقْوى وَ اتَّقُوا اللّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ.»[4]

بندگان خدا این خطاب امام به همه عصرها و نسل‌هاست. این سخن امام در صبح عاشورا است که همه شما را به تقوا فرامی‌خواند، از این دنیا بر حذر باشید. اگر قرار بود که دنیا بقا داشته باشد برای پیامبران باقی می‌ماند، اما بدانید که این دنیا برای آزمایش است و ماندگار نخواهد بود، نعمت‌های دنیا روبه نابودی حرکت می‌کند، خوشی‌های عالم عبوس و ناچیز هست، دنیا گذرگاهی برای آخرت است و در جای دیگر فرمودند: ای آزاد زادگان برخیزید و به‌سوی بهشت الهی پر کشید.

این نگاه عاشورایی و نگاه تقوایی است، نگاه گذر از همه تمتعات دنیایی است. پیام مهم عاشورا تقوای الهی در زندگی فردی و خانوادگی و اجتماعی است. بیت الغزل امام در روز عاشورا تقوای الهی و سیاسی و اجتماعی است.

 خدایا همه ما را به بهره‌گیری این درس از عاشورای حسینی موفق بدار.

مناسبت‌ها:

به‌صورت گذرا به مناسبت‌های این ایام اشاره می‌کنم:

1.تسلیت واقعه عاشورا و سالروز شهادت امام سجاد (علیه‌السلام)

تاسوعا و عاشورای حسینی و شهادت یاران امام حسین و شهادت امام سجاد را تسلیت و تعزیت عرض می‌کنم.

2.بزرگداشت شهدا و حاج‌آقا مصطفی (ره)

یاد و خاطره شهیدان کربلا و امام شهیدان و همه شهدای انقلاب و دفاع مقدس و شهدای مقاومت اسلامی در سراسر عالم اسلامی و یاد علما و مراجع درگذشته و مرحوم حاج‌آقا مصطفی رضوان‌الله تعالی علیه را گرامی می‌داریم و یاد شهیدان مدافع حرم و شهدای مقاومت را گرامی می‌داریم با ذکر صلواتی بر محمد و آل محمد

3.لزوم مصون ماندن عزاداری‌ها از تحریفات و خرافات

 با عرض تسلیت به همه هیئات و عزاداران و جوانان عزادار و حماسه‌آفرین باید عرض کنم که عزاداری از سنت‌های اصیل ماست که باید سال‌به‌سال و روزبه‌روز بر شکوه آن افزوده شود جای تقدیر و سپاس دارد از همه مسلمانی که در ایران و جهان مشعل عزای امام حسین را پررونق نگه‌داشته‌اند این پرچم پرافتخار نه در ایران بلکه به برکت همت بلند شما در سراسر جهان در اهتزاز است. این عزا باید بماند، باید بر فروغ این پرچم حماسی و انقلابی افزوده شود.

مع الاسف ما در برخی کشورهای محدود شاهد تنگ‌نظری‌هایی نسبت به عزاداری هستیم، دیروز و امروز در بعضی کشورها با عزاداران سبط پیامبر اکرم (ص) برخورد شده است، متأسفانه ما در مالزی و برخی نقاط دیگر شاهد چنین برخوردی با عزاداران حسینی بودیم.

پیروان اموی داعشی مسلکان در بعضی نقاط دنیا در برابر این امواج خروشان عزای امام حسین می‌ایستند، اما باید دشمنان این خط نورانی بدانند پرچم حسین در اهتزاز خواهد ماند و شما داعشی ها و مستکبران نمی‌توانید در برابر امواج خروشان عزای حسین و اسلام ناب و مقاومت اسلامی قد علم کنید. این امواج خروشان به فضل الهی شما را به حاشیه خواهد راند. البته این نکته را عزاداران ما باید بدانند عزای امام حسین باید پرشور و حماسی و درعین‌حال درست و دقیق باشد و از خرافات و اموری که چهره نورانی مکتب اهل‌بیت را مخدوش می‌کند مبرا باشد، چیزهایی مثل قمه‌زنی و دروغ و تحریف در واقعه عاشورا نباید راه داشته باشد.

تشیع ما عاشورایی است عاشورای ما انقلابی است و باید این روح انقلابی و معرفتی عاشورا مصون بماند.

4.نامه رهبری درباره مسئله برجام

مطلب دیگر در خصوص وقایع جاری کشور و منطقه است. در این زمینه نکاتی را خدمت شما بزرگواران عرض می‌کنم:

1.فصل الخطاب بودن نامه رهبری در بحث برجام

سخن و بیانیه مقام معظم رهبری فصل الخطاب و سخن آخر در خصوص برجام بود. گروه‌ها و جناح‌های کشور باید سخن و مواضع این نگهبان بزرگ انقلاب را فصل الخطاب بدانند، شخصیت عظیمی که از موضع نگهبانی و رصد هدایت می‌کند، بنابراین باید به فرامین و سخنان ایشان فراتر از مسائل عادی و جناحی و روزمره نگاه کرد و قبول داشت.

2.لزوم توجه به تأکیدات رهبری و مصوبات شورای عالی امنیت در بحث اجرای برجام

نکته دوم این است که باید مصوبات مجلس شورای عالی امنیت و به‌ویژه تأکیدات مقام معظم رهبری در عملیات اجرای برجام مورد توجه باید قرار بگیرد.

 در برجام زحمت‌ها کشیده شده است که جای تقدیر و سپاس دارد. عقلانیت و صبر ملت ما نشان داده شد. اما درعین‌حال در این سند خلل و ضعف‌هایی به چشم می‌خورد که با توجه به سابقه پیمان‌شکنی طرف مقابل باید در اجرای آن دقت وافی داشت که این امر نیاز به هوشیاری بیشتر و شجاعت قوی‌تر از طرف دولت و دوستان و مسئولان دارد.

باید دقیق بوده و خلل و راه‌های نفوذ را مسدود کرده، راه‌های نفوذ فرهنگی و اقتصادی و سیاسی را بر دشمن ببندند با توجه به پیمان‌شکنی‌های طرف مقابل، باید مرحله بعد از برجام به‌صورت دقیق مهندسی شود و مراقب باشیم که تسامح و ضعفی از خود نشان ندهیم.

3.نکات قابل‌توجه در قضیه برجام

در این زمینه باید به امور و مسائل ذیل دقت نظر داشت و موردتوجه قرار داد:

  1. پیشرفت و توسعه و فناوری کشور؛
  2.  لزوم تلاش در راستای آمادگی دفاعی و صنایع نظامی و آزمایشات موشکی کشور؛
  3. لزوم اقدامات متقابل و شجاعانه در مقابله با تحریم و امور سیاسی دیگر
  4. ادامه سیاست‌های کلان در برابر استکبار جهانی، اسرائیل و صهیونیسم بین‌المللی؛
  5. حمایت و پایه‌ریزی از فرهنگ مقاومت اسلامی و اقتصاد مقاومتی و حساسیت در برابر نفوذ

نکات اشاره‌شده، نکات مهمی است که دولت و مسئولان و مردم باید به آن‌ها توجه کنند، دشمنان ما هم باید بدانند عقلانیت و صبر ما در برجام تجلی کرد، اما در برابر ضعف‌های آن و کارشکنی‌های شما هرگز تسلیم نخواهیم شد.

انقلاب ما عاشورایی است و عصر ما عصر عاشوراست لذا در برابر شما کوتاه نخواهیم آمد چراکه به فضل الهی جبهه مقاومت در عالم یک جبهه استوار و قوی است.

 بنده در همین روزهای گذشته در سوریه و لبنان بودم ساعت‌هایی با سید مقاومت، سید حسن نصرالله، جلسه داشتیم و مطالب مهمی را در آنجا آموختیم. این مژده را به شما می‌دهم که استواری ملت ایران و شکوه شما جبهه بزرگ مقاومت را در دنیا سامان داده است. در لحظاتی که با سید مقاومت ملاقات داشتم عظمت مقاومت، استواری انقلاب اسلامی، امواج خروشان ملت ایران را در چهره ایشان و در جبهه‌های مقاومت می‌دیدم.

 این به برکت شماست انقلاب چهل پنجاه ساله شما، سخنان انقلابی امام در فیضیه و مسجد اعظم و دفاع مقدس و حماسه جوانان و شهدای شما به فضل الهی خط مقابله با استکبار را در عالم به‌پیش برده است. امروز آمریکایی‌ها و اسرائیلی‌ها در امنیت نیستند، امروز داعشی ها نباید احساس امنیت کنند. امواج انقلاب و مقاومت اسلامی در جهان روزافزون است این شکوه و عظمت به برکت عاشوری حسینی است.

 امروز هم پیام عاشورایی مردم قم، حوزه، انقلاب اسلامی و ملت ایران به آمریکایی‌ها این است: شما فکر نفوذ، فکرهای مسموم و مخدوش و فکر اختلاف اندازی در درون کشور ایران را از ذهن خود دور کنید. کشور ما زیر سایه عاشورا و ولایت خلف صالح امام راحل کشور استوار و متحدی است. فکر نکنید که با راه‌های پیچیده و مرموزانه بتوانید در این کشور دخالت کنید، ملت ما ملت عقلانی، ملت انقلابی، صبور و آگاه و حاضر درصحنه است فکر اینکه شما سدهای استوار ما را بشکنید را از خودتان دور کنید. عاشورای ما نشان‌دهنده عظمت ملت ماست، شما فکر نکنید اسرائیل امن و آرام است بلکه اسرائیل در چنگال مقاومت اسیر است و به فضل الهی این غده سرطانی روزی فرو خواهد ریخت.

 داعشی ها و تکفیری‌ها و آل سعود هم بدانند روزگاری که ما عقب نشسته و تسلیم زورگویی‌های شما شویم گذشته است، شما نمی‌توانید جنگ شیعه و سنی راه بیندازید. اهل سنت ما آگاه و بیدار و عاشورایی هستند، شما باید از دست از این افکار و اعمال شیطانی اموی خود دست‌بردارید و به فضل الهی شکست خواهید خورد.

دو سه جمله کوتاه هم عربی عرض کنم:

ایتها الاخوه و الاخوات و الساده و السیدات قبل کل شی أقدم لکم أحر التعازی و اسمی آیات الاعزا بمناسبة الاستشهاد مولانا و سیدنا امامنا امام الأحرار الامام الحسین سلام‌الله علیه و أبتدأ قبل کل شیء أن أوصیکم و نفسی بتقوی الله و طاعته فی جمیع ساحات الحیات و أشیر بصورة موجزة إلی نقاط کما یبتدی

الاولی الامة الاسلامیة تعیش ظروف قاسیة و تعانی آلام و محنن مولمة و تواجه تحدیات کبیرة داخلة وجودها و خارج وجودها

 اما التحدی الخارجی هو استمرار المعامرات الاستکباریة و صهیونیة فی مجالات عدیدة

منها احتلال فلسطین و القدس الشریف و منها الهجمة و الغزوة العسکریة والاحتلال البلدان الاسلامیة من العراق و الافغانستان و ما الی ذلک

و منها الغزوة الثقافی الذی یستهدف عدیدة الشعوب المسلمة و خصوصا الشباب والناشئین و منها الخصّه الاستکباریه المرسومة للسدون للتقدم العلمی و الصدنوی و الاقتصادی و التقسیم البلدان الاسلامیة الی بلدان متخلفة و منها الخصه الدولة الاسلامیة و تجزئة العراق الاسلامیة و ایضا بث الفرقة الطائفیة و التحدی الداخلیة الاعظم سیطرة بعض الحکومات والدول الامیل و المرتضدة التی تعمل لصالح الاسرائیل و الامریکا و … فی مواجهة المقاومة الاسلامیة و تحاول التضعیف المقاومة فی لبنان و سوریا و سایر البلدان و هناک دول اخری غافلة و دول امیل فی الاستکبار العالمیة ومن اهم التحدیات الیوم للعالم الاسلامی المصیبة العظمی و هو ترویج الفکر التکفیری الارهابی و تمزیق صفوف الامة بالاسم الاسلام هذا هو الاسلام الاموی، الیوم متجسد فی حرکات طیارات متطرفة کداعش و تنبعث هذه الطیارات و الامواج من الانظمة التعلیمیة منحرفة و الرجعیة و من دعم القوی الاستکباریهة و بعض الدول فی المنطقة کدولة آل سعود و نحن الآن أمام هذه التحدیات الاخوة و الاخوات و السادة و السیدات علینا اولا فهم الاسلام الاصیل بصورة دقیقة و واضحه ودفع الافکار التکفیریه و المنحرفة و المحاولة لاحیاء الحضارة الاسلامیة و ثانیا الترکیز علی الوحدة الاسلامیة و دعم المقاومة الاسلامیة تجاه الصهیونیة و الاستکبار العالمی

 و ثالثا علینا ان نستلهم من عاشورا الحسینی و دروس الحکمة المقاومة و ان ننظر الی عاشورا وراء التعصبات الطائفیه

نسئلک اللهم و ندعوک باسمک العظیم الاعظم الاعز الاجلّ الاکرم یا الله … یاارحم الرحمین. اللهم ارزقنا توفیق الطاعة و بعدالمعصیة و صدق النیّة و عرفان الحرمة اللهم انصر الاسلام و اهله و اخذل الکفر واهله. اللهم انصر جیوش المسلمین و عساکر المسلمین اللهم اغفر للمومنین و المومنات والمسلمین والمسلمات، خدایا ما را عاشورایی زنده نگه‌دار و عاشورایی بمیران، سوگواری‌های ملت ما و کشورهای مسلمان را در این ایام عزا موردعنایت و قبول خود قرار بده، شر دشمنان اسلام و تکفیری‌ها را در جهان به خودشان بازبگردان، گام‌های ما را در راه اسلام و دفاع از اسلام و انقلاب اسلامی استوار بدار، خدایا مریضان و جانبازان عزیز، مریضان موردنظر شفا عنایت بفرما، ارواح طیبه شهدای انقلاب و دفاع مقدس و مقاومت اسلامی و مدافع حرم و عتبات عالیات و جانباختگان منا و درگذشتگان از این جمع، و ارواح علما و مراجع درگذشته و روح امام شهیدان با سید و سالار شهیدان محشور بفرما، گناهان ما را ببخش، توبه و انابه ما را بپذیر، دل‌های ما را به همدیگر مهربان و رئوف و رحیم بفرما، خدمتگزاران به کشور و انقلاب اسلامی و مقام معظم رهبری را مؤید و منصور بدار، سلام‌های خالصانه ما را در این روز عزیز به محضر پیامبر خدا، فاطمه زهرا، حضرت علی بن ابیطالب و ائمه طاهرینت و امام عصر ابلاغ بفرما، در فرج ایشان تعجیل بفرما.

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ وَ رَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فىِ دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا فَسَبِّحْ بحَمْدِ رَبِّكَ وَ اسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابَا[5]


[1]. سوره آل عمران (3)، 102

[2]. سوره کوثر

[3] سوره توبه آیه 119

[4] ـ بندگان خدا! از خدا بترسيد و از دنيا برحذر باشيد كه اگر بنا بود همه دنيا به يك نفر داده شود و يا يك فرد براى هميشه در دنيا بماند، پيامبران براى بقا سزاوارتر بودند و جلب خشنودى آنان بهتر و چنين حكمى خوش آيندتر بود، ولى هرگز! زيرا خداوند دنيا را براى فانى شدن خلق نموده كه تازه هايش كهنه و نعمت هايش زايل خواهد شد و سرور و شادى اش به غم و اندوه مبدّل خواهد گرديد، منزلى پست و خانه اى موقّت است، پس براى آخرت خود توشه اى برگيريد. و بهترين توشه آخرت تقواست، از خدا بترسيد، باشد كه رستگار شويد. (تاریخ ابن عساکر، (ترجمه الامام الحسین علیه السلام) ص 215؛ کفایه الطالب، ص 282 بنقل از فرهنگ جامع سخنان امام حسین علیه السلام ص 472)

[5] ـ سوره نصر (110)